Wie de kranten openslaat, ziet een Europa dat op scherp staat. Politieke polarisatie, felle debatten over migratie en integratie, en een diep geworteld wantrouwen tussen bevolkingsgroepen. Voor de gemiddelde burger voelt dit als een organisch gegroeid maatschappelijk probleem. Maar wat als we u vertellen dat deze exacte chaos twintig jaar geleden al tot in de kleinste details is uitgedacht en opgeschreven?

Binnen de muren van de Franse academische wereld woedde jarenlang een felle strijd tussen twee islamologen: Olivier Roy en Gilles Kepel. Waar Roy geloofde dat terrorismegolfjes het werk waren van ‘boze, suïcidale jongeren die religie als een stoer jasje gebruiken’, waarschuwde Kepel voor iets veel destructievers. Kepel stelde dat het Westen blind was voor een angstaanjagend strategisch masterplan. De auteur van dat plan? Abu Musab al-Suri. Zijn doel? Een totale burgeroorlog op Europese bodem.

In dit artikel duiken we diep in de ‘Al-Suri-theorie’. We ontleden hoe de zogeheten Derde Generatie Jihad werkt, waarom traditionele antiterreurmaatregelen faalden, en hoe de geschiedenis de bittere waarschuwingen van Gilles Kepel langzaam maar zeker lijkt gelijk te geven.

Wie was Abu Musab al-Suri?

Om het gevaar van de theorie te begrijpen, moeten we eerst kijken naar het brein erachter. Mustafa Setmariam Nasar, beter bekend onder zijn oorlogsnaam Abu Musab al-Suri, is geen gewone extremist. De in Syrië geboren strategicus had een achtergrond in werktuigbouwkunde en combineerde een koude, analytische geest met een diepe ideologische haat tegen het Westen.

Al-Suri was geen man van de loopgraven; hij was de man van de bibliotheek. Hij maakte de opkomst en ondergang van Al-Qaeda in Afghanistan van dichtbij mee en zag de fouten die Osama bin Laden maakte. In 2004 publiceerde hij zijn magnum opus: een digitaal handboek van maar liefst 1.600 pagina’s, getiteld De Oproep tot Wereldwijde Islamitische Weerstand.

Dit boek is voor de moderne jihad wat Das Kapital was voor het marxisme of Mein Kampf voor het fascisme: een strategische en ideologische blauwdruk voor totale ontwrichting.

De Drie Generaties van de Jihad

Al-Suri analyseerde de geschiedenis van de radicale islam en deelde deze op in drie duidelijke fasen of ‘generaties’.

1. De Eerste Generatie (De Lokale Strijd): Dit waren de pogingen van islamisten in de jaren ’70 en ’80 om dictators in het Midden-Oosten (zoals in Egypte of Syrië) omver te werpen. Deze mislukten allemaal omdat de regimes simpelweg te hard terugsloegen.
2. De Tweede Generatie (Het Gecentraliseerde Front): Dit was het model van Osama bin Laden en Al-Qaeda in de jaren ’90 en vroege jaren ’00. Het idee was simpel: val de ‘verre vijand’ (Amerika) aan op eigen bodem via spectaculaire, centraal gecoördineerde aanslagen (zoals 9/11). Hoewel de symbolische impact gigantisch was, bleek dit model kwetsbaar. Zodra de Amerikaanse inlichtingendiensten het hoofdkwartier in Afghanistan vernietigden en geldstromen blokkeerden, stortte de organisatie in.
3. De Derde Generatie (Het Decentrale Netwerk): Hier introduceert Al-Suri zijn revolutie. Hij begreep dat een gecentraliseerde organisatie altijd opgespoord kan worden. Zijn nieuwe doctrine luidde: Nizam, la tanzim — “Systeem, geen organisatie”. De jihad moest een organisch, ongrijpbaar netwerk worden. En het belangrijkste slagveld van deze derde generatie werd niet Amerika of het Midden-Oosten, maar Europa.

Het Masterplan: Hoe ontketen je een burgeroorlog?

Het einddoel van Al-Suri was niet het plegen van een paar bloedige aanslagen om het nieuws te halen. Zijn doel was geopolitiek: de totale ineenstorting van de Europese democratieën. Het plan om dat te bereiken is angstaanjagend logisch opgebouwd en bestaat uit een vicieuze cirkel van actie en reactie.

Stap 1: De Ongrijpbare ‘Lone Wolves’

Volgens Al-Suri moesten radicale moslims in Europa niet wachten op orders uit een verre woestijn. Ze moesten zelf het initiatief nemen. Gewapend met internetverbindingen, YouTube-video’s en digitale handleidingen moesten kleine cellen of individuen (‘lone wolves’) toeslaan. Omdat er geen sprake is van onderlinge communicatie of een commandostructuur, tasten inlichtingendiensten volledig in het duister. Er is immers geen netwerk om te infiltreren.

Stap 2: Het Kiezen van ‘Zachte Doelen’

In plaats van zwaarbeveiligde militaire bases of overheidsgebouwen, moesten de aanvallers zich richten op het alledaagse westerse leven. Denk aan concertzalen (zoals de Bataclan), terrasjes, kerken, scholen en openbaar vervoer. Maar ook specifieke symbolen van de westerse cultuur moesten het ontgelden: cartoonisten (Charlie Hebdo) en leraren (zoals Samuel Paty). Het doel hiervan is puur psychologisch: de westerse burger mag zich nergens en nooit meer veilig voelen.

Stap 3: De Woede van de Massa Uitlokken (Het Scharnierpunt)

Dit is het meest cruciale en sinistere onderdeel van Al-Suri’s theorie. De aanslagen zijn niet primair bedoeld om westerse burgers te doden. Ze zijn bedoeld om de westerse samenleving woedend te maken en om een reactie van de autochtone Europese bevolking uit te lokken.

Hij liet zijn volgelingen expliciet weten: zorg dat de Europeanen de vreedzame, gematigde moslimbevolking gaan haten. Al-Suri gokte erop dat extreem-rechtse partijen zouden groeien, dat er anti-islamitische wetgeving zou komen en dat gewone moslims op straat gediscrimineerd of zelfs aangevallen zouden worden.

Stap 4: De Gematigde Massa Radicaliseren

Wanneer de autochtone Europeanen uit angst en woede álle moslims over één kam gaan scheren, ontstaat precies de situatie die Al-Suri wilde. De gewone, vreedzame moslim die zich prima thuis voelde in Parijs, Berlijn of Amsterdam, komt klem te zitten. Hij voelt zich niet meer welkom, wordt gewantrouwd op zijn werk en ziet zijn religie gecriminaliseerd worden.

Op dat moment, zo stelt de theorie, stort de illusie van integratie in. De gefrustreerde en buitengesloten moslimmassa zal zich noodgedwongen afkeren van Europa en bescherming zoeken bij de radicale minderheid. De breuklijn is gecreëerd.

Stap 5: De Totale Burgeroorlog

Zodra de samenleving volledig is gepolariseerd in twee kampen die elkaar haten en vrezen, is het land rijp voor de genadeklap. Kleine incidenten kunnen dan vlamvatten. Wat volgt is een escalatie van geweld over en weer: aanslagen van jihadisten worden beantwoord met pogroms of burgerwachten van Europeanen, wat weer leidt tot grootschalige rellen en gewapend verzet in de buitenwijken (banlieues). De democratische rechtsstaat stort in, het leger kan de orde niet meer handhaven, en er ontstaat een permanente staat van burgeroorlog.

De Intellectuele Strijd: Kepel versus Roy

In Frankrijk, het land dat het zwaarst getroffen werd door deze golven van terreur, leidde dit tot een bittere intellectuele vete. Aan de ene kant stond Olivier Roy, de socioloog. Hij bekeek de daders van aanslagen zoals de Bataclan en stelde dat religie een bijzaak was. Deze jongens dronken alcohol, dealden drugs en wisten nauwelijks wat er in de Koran stond. Het waren simpelweg nihilistische criminelen, een verloren generatie die zocht naar een radicale manier om ‘fuck het systeem’ te roepen en een heldendood te sterven. Roy noemde dit de “islamisering van de radicaliteit”.

Aan de andere kant stond Gilles Kepel. Hij verweet Roy een gevaarlijke naïviteit. Volgens Kepel deed de religieuze en ideologische context er júíst toe. Natuurlijk waren de daders vaak kleine criminelen, maar dat was een logistieke noodzaak van groeperingen zoals IS: zo kwamen ze aan wapens en valse paspoorten.

Kepel wees erop dat deze daders niet zomaar uit het niets handelden. Ze waren getraind in kampen, luisterden naar salafistische predikers en voerden exact de opdrachten uit die Abu Musab al-Suri had opgeschreven. Kepel stelde dat het salafisme in de Europese wijken een ‘tegen-samenleving’ creëerde die de perfecte voedingsbodem vormde voor Al-Suri’s plan. Kepel noemde dit de “radicalisering van de islam”.

De Franse Reactie: Van Theorie naar Keiharde Wetgeving

Jarenlang werd Kepel door linkse en progressieve academici weggezet als een alarmist of zelfs een ‘islamofoob’. Men vond zijn nadruk op de ideologie te hard en vreesde dat hij bijdroeg aan de polarisatie. Maar na de onthoofding van de leraar Samuel Paty in 2020 en een reeks andere ‘lone wolf’-aanvallen, veranderde de wind in Parijs volledig.

De Franse regering onder president Emmanuel Macron gooide het roer om. Ze schoven de theorieën van Roy terzijde en adopteerden de harde analyse van Kepel als officiële blauwdruk voor nieuw beleid. Dit resulteerde in 2021 in de invoering van de Wet tegen Islamitisch Separatisme.

Deze wet is direct ontworpen om de infrastructuur die Al-Suri nodig heeft, af te breken. Moskeeën worden strenger gecontroleerd en kunnen direct gesloten worden bij haatzaaien. Buitenlandse financiering uit de Golfstaten is aan banden gelegd om de salafistische invloed in te dammen. Thuisonderwijs werd nagenoeg verboden om illegale koranschooltjes te sluiten, en verenigingen moeten een ‘Republikeins Contract’ tekenen waarin ze trouw zweren aan de seculiere waarden van de staat. Frankrijk besloot actief terug te vechten om te voorkomen dat de vicieuze cirkel van Al-Suri voltooid zou worden.

De Blinde Vlek: Waar de Theorie Tekortschiet

Hoewel de Al-Suri-theorie een angstaanjagend nauwkeurige voorspellende waarde had voor de soennitische terreur in Europa, heeft het model – en daarmee ook de analyse van Gilles Kepel – een gigantische blinde vlek. En die blinde vlek zien we vandaag de dag exploderen op het wereldtoneel: Iran en sjiitisch islamisme. Tewijl Kepel zich blind staarde op het salafisme, groeide Iran gestaag door en worden ze het vierde grote machtscentrum in de wereld volgens de Amerikaanse professor Robert Pape aangezien ze de Amerikaans-Israëlische oorlog niet alleen hebben overleefd maar zelfs gewonnen dankzij hun controle van de Straat van Hormuz.

Ondertussen zie je Macron op bezoek gaan in het Syrië van de voormalig al-Qaeda-leider en huidige president Ahmed al-Sharaa om Iraanse invloed tegen te werken terwijl er tegelijkertijd aanslagen van IS op hem gericht waren tijdens zijn bezoek. In eigen land heeft hij het over ‘islamitisch separatisme’ terwijl hij op bezoek gaat bij zijn nieuwe al-Qaeda-vriend al-Sharaa. Zijn critici gebruiken dit gretig tegen hem.

De Rol van IS

IS is met de theorie van al-Suri aan de slag gegaan aangezien de grondlegger van IS die in 2006 om het leven kwam in Irak, Abu Mus’ab al-Zarqawi, bevriend was met al-Suri en hem kende van hun tijd in Afghanistan. Beide deelden hun minachting van sjiieten en haalden hun leider Osama bin Laden rechts in. Achteraf gezien kunnen we concluderen dat al-Zarqawi extreem succesvol was met het ontketenen van een bloedige burgeroorlog in Irak door extreme aanslagen uit te voeren op de sjiitische meerderheid die weer achter onschuldige soennieten gingen waardoor een vicieuze cirkel ontstond en bovenal een hell on earth voor de Amerikaanse en westerse bezetters op dat moment die niet in staat waren om de veiligheid in het land te herstellen.

Toen de Amerikanen in 2011 vertrokken uit Irak na jaren van gruwelijke oorlog, dachten ze dat de situatie eindelijk was gekalmeerd. Maar toen ging Abu Bakr al-Baghdadi roet in het eten gooien met de opkomst en blitzkrieg van IS in 2014. Al-Baghdadi maakte gretig gebruik van wat al-Zarqawi en al-Suri hadden neergezet en bouwde verder aan het exporteren van de burgeroorlog naar Europa. Het was hen gelukt om de burgeroorlog in Irak te ontketenen, en ook in buurland Syrië hebben ze een flinke bijdrage geleverd aan die burgeroorlog aldaar, dus waarom niet ook in Europa? Hier kwam IS met het zogenaamde ‘grijze zone’-concept.

De ‘grayzone’ (grijze zone) staat voor de vreedzame ruimte waarin moslims en niet-moslims in het Westen samenleven. Al-Baghdadi stelde dat deze zone moest worden vernietigd. Het doel van IS-aanslagen in Europa was om de samenleving te polariseren. Door angst en moslimhaat te zaaien, wilden ze westerse samenlevingen dwingen zich tegen moslims te keren. Hierdoor zouden buitengesloten moslims in Europa geen andere keuze meer hebben dan te radicaliseren en in de handen van IS gedreven worden. Al-Baghdadi voorspelde zo een onvermijdelijke, gewelddadige tweestrijd—een soort burgeroorlog—tussen gelovigen en ongelovigen in het Westen.

Aanslag in Duitsland

De meest recente aanslag geïnspireerd door IS werd door Abdul Ballout gepleegd in Duitsland op 25 juli 2026 toen hij met een bestelbus inreed op mensen die participeerden aan de Pride-festiviteiten. Er was een plot twist: de dader bleek een voormalige sjiiet te zijn. Hoe kan een sjiiet in een IS’er veranderen? IS heeft een bloedhekel aan sjiieten. Waarom is een sjiiet die in Duitsland is geboren een IS’er geworden? Dit zou o.a. kunnen komen door westerse intolerantie, de opkomst van AfD en jarenlange hetze tegen islam en moslims van Geert Wilders en de onvoorwaardelijke steun van de Duitse autoriteiten aan Israël die verstikkend werkt in Duitsland waar critici van dit beleid vervolgd worden. Gooi daar een oorlog tegen Iran als bonus overheen en dan heb je een giftige cocktail die tot ellende leidt.

Maar IS heeft uiteindelijk wel bereikt wat ze wilden: een in Duitsland geboren sjiiet in hun handen gedreven. Een verklaring hiervoor is de verrechtsing van de autochtone Europeanen wat weer tot verrechtsing van allochtonen leidt, wat ervoor heeft gezorgd dat Ballout de religie van zijn vader vaarwel heeft gezegd en voor de meest extreem-rechtse versie van de islam heeft gekozen, namelijk die van IS.

Ballout was nog niet geboren toen de 911-aanslagen in de VS en vooral de agressieve reactie van Washington de wereld veranderden, maar je ziet hoe hij mogelijk door intolerantie van autochtonen verzuurd is geraakt en vatbaar is geworden voor radicalisering en uiteindelijk veranderd in een wapen voor IS. De autochtone Europeaan was weer geradicaliseerd door 911, maar de daders van die aanslagen waren weer geradicaliseerd door Westerse bemoeienis met de islamitische wereld, vooral in het Midden-Oosten en meer specifiek Israël. Je ziet dus hoe dit een vicieuze cirkel is in een context van constante actie-reactie die meer olie op het vuur gooit en waar moeilijk uit te geraken is.

drs. Ali al-Ilami