“Het is maar een potje voetbal, we moeten sport en politiek niet met elkaar vermengen”, zei bondscoach Scaloni voorafgaand aan het duel met aartsrivaal Engeland. Scaloni wilde vooral geen olie op het vuur gooien in een rivaliteit die bol staat van politiek en nationale trauma’s.
Na afloop liepen zijn spelers echter met een spandoek op het veld met de boodschap: Las Malvinas son Argentinas (De Falklandeilanden zijn Argentijns, red.). Het laat zien dat het nationale trauma van de Falklandoorlog nog altijd niet verwerkt is.
Het conflict om de Falklandeilanden heeft zijn wortels in de negentiende eeuw. Na de Argentijnse onafhankelijkheid van Spanje in 1816 werden al gauw de Britten dominant in Zuid-Amerika. In 1833 namen de Britten bezit van de Falklandeilanden, strategisch gelegen op zo’n 460 kilometer van de Argentijnse kust en de toegangspoort tot Antarctica, en hebben het nog altijd in bezit.
“De Engelsen gedroegen zich als de nieuwe koloniale overheersers”, vertelt Michiel Baud, emeritus hoogleraar Latijns-Amerikaanse Studies aan de Universiteit van Amsterdam. “Hier ligt de voedingsbodem voor het conflict.”
Volgens Julia Rosemberg, historicus en onderzoeker aan de Universiteit van Buenos Aires, markeert de strijd om soevereiniteit de Argentijnse ontstaansgeschiedenis. “De Malvinas-kwestie werd zo een vormend onderdeel van de Argentijnse natie.”
De claim op de eilanden is nog altijd een van de pijlers van de Argentijnse buitenlandpolitiek. Tijdens een Algemene Vergadering van de Verenigde Naties veroordeelt een Argentijnse president traditiegetrouw “het koloniale gezag” van de Britten, en herhaalt ook de soevereiniteitsclaim op de eilanden.
De twist om de eilanden sluimerde lange tijd vooral op de achtergrond. Ook in het voetbal speelde de kwestie geen rol. De voetbalrivaliteit was vooral sportief van aard.
Dit veranderde in 1982 door de Falklandoorlog. De Argentijnse junta had in 1982 door een economische crisis, aanhoudende onderdrukking en mensenrechtenschendingen de steun van het volk verloren. Om het Argentijnse volk weer achter zich te krijgen wakkerde generaal Leopoldo Galtieri de nationalistische sentimenten rond de Malvinas weer aan en opperde de eilanden op de Britten te veroveren.
Dat werkte, het zorgde voor een enorme opleving van vaderlandsliefde in het Zuid-Amerikaanse land. “Zelfs politieke gevangenen gaven zich vrijwillig op om te gaan vechten op de eilanden”, vertelt emeritus hoogleraar Baud. “Dat laat zien hoe diep het anti-Britse sentiment zat.”
Op 2 april 1982 viel het Argentijnse leger de eilandgroep binnen. De Britten zagen de actie niet aankomen en werden overrompeld. Binnen Argentinië heerste een jubelstemming: de “piraten” waren verdreven.
Uiteindelijk draaide de oorlog uit op een fiasco voor de Argentijnen. De toenmalige Britse premier Thatcher verkeerde in 1982 ook in politieke problemen en greep de inval van de Argentijnen aan om daadkracht te tonen.
Het superieure Britse leger wist binnen enkele weken de Argentijnse strijdkrachten van de eilanden te verdrijven. In een korte oorlog vielen in totaal meer dan 600 doden aan Argentijnse zijde, met name doordat het oorlogsschip General Belgrano werd getorpedeerd en 323 bemanningsleden omkwamen. Een nationaal trauma was geboren.
Het verlies tegen de Britten luidde het definitieve einde in van de Argentijnse dictatuur maar de nationalistische sentimenten bleven. “Veel Argentijnen zagen, en zien, de Britten nog altijd als koloniale overheersers op Argentijns grondgebied”, vertelt onderzoeker Rosemberg. De Falklandoorlog werd zo een onverwerkt nationaal trauma.
Toen het Argentijnse elftal vier jaar na de oorlog de Engelsen trof in de kwartfinale van het WK in 1986, had de voetbalrivaliteit een politieke lading gekregen. De overwinning, door twee goals van Maradona, betekende veel voor Argentinië. “Het was een vereffening van de rekening op het voetbalveld”, legt Rosemberg uit.
Overal in het Argentijnse straatbeeld zie je tegenwoordig verwijzingen naar de Falklandoorlog: langs de snelweg staan grote borden en iedere stad heeft gedenkpunten. Bedrijven, voetbalstadions, wijken en buurthuizen dragen de naam van de eilanden en op de lijnbussen in hoofdstad Buenos Aires zit een blauwe sticker op de deur: Las Malvinas son Argentinas.
Het toont dat de kwestie leeft in Argentinië, aldus Rosemberg. En dit komt ook naar buiten in het voetbal, weet zij. “Het voetbal is in Argentinië meer dan een sport. Het is de plek waar alle lagen van de samenleving samenkomen en maatschappelijke thema’s worden uitgesproken. In dat licht moet je de actie van de Argentijnse spelers zien, het is een uiting van een breed gedragen sentiment.”
De Falklandoorlog (1982) in 25 chronologische stappen:
- 19 maart: Argentijnse schroothandelaars landen op South Georgia en hijsen illegaal de Argentijnse vlag, wat de spanningen direct op scherp zet.
- 2 april: Argentijnse elitetroepen vallen de Falklandeilanden binnen tijdens Operación Rosario en dwingen de Britse gouverneur na korte strijd tot overgave.
- 3 april: Argentijnse troepen bezetten ook het nabijgelegen eiland South Georgia na felle gevechten met de aanwezige Royal Marines.
- 3 april: De VN-Veiligheidsraad neemt Resolutie 502 aan, die de onmiddellijke terugtrekking van alle Argentijnse troepen eist.
- 5 april: De Britse regering onder Margaret Thatcher stuurt een enorme militaire vloot (Task Force) richting de Zuid-Atlantische Oceaan.
- 12 april: Groot-Brittannië stelt een maritieme uitsluitingszone in van 200 zeemijl rondom de Falklandeilanden.
- 25 april: Britse commando’s heroveren South Georgia tijdens Operation Paraquet en schakelen de Argentijnse onderzeeboot Santa Fe uit.
- 30 april: De VS beëindigt de diplomatieke bemiddeling en spreekt openlijk haar logistieke en militaire steun uit voor Groot-Brittannië.
- 1 mei: Britse Vulcan-bommenwerpers voeren de eerste Black Buck-aanval uit op de landingsbaan van de hoofdstad Stanley.
- 2 mei: De Britse nucleaire onderzeeër HMS Conqueror torpedeert en doet de Argentijnse kruiser ARA General Belgrano zinken (323 doden).
- 4 mei: Een Argentijnse Super Étendard-jager raakt de Britse torpedobootjager HMS Sheffield met een Exocet-raket, het schip zinkt later.
- 14 mei: Britse SAS-commando’s voeren een succesvolle nachtelijke aanval uit op het Argentijnse vliegveld op Pebble Island en vernietigen 11 vliegtuigen.
- 21 mei: Britse troepen landen zonder directe grondweerstand bij San Carlos Water aan de westkant van Oost-Falkland (Operation Sutton).
- 21-25 mei: Argentijnse gevechtsvliegtuigen vallen de landingsbaai intensief aan en brengen de Britse schepen HMS Ardent, HMS Antelope en HMS Coventry tot zinken.
- 25 mei: Het Britse vrachtschip Atlantic Conveyor wordt dodelijk getroffen door een Exocet-raket, waardoor vitale transporthelikopters verloren gaan.
- 28-29 mei: Britse parachutisten winnen de bloedige, eerste grote grondstrijd tijdens de Slag om Goose Green en Darwin.
- 31 mei: Britse troepen beginnen aan een loodzware mars te voet door het drassige veengebied richting de bergen rondom Stanley.
- 8 juni: Argentijnse bommenwerpers vallen de Britse landingsschepen RFA Sir Galahad en RFA Sir Tristram aan bij Bluff Cove (56 Britse doden).
- 11-12 juni: De Britten starten een gecoördineerde nachtelijke aanval op de buitenste verdedigingslinie van Stanley (Mount Longdon, Two Sisters en Mount Harriet).
- 13 juni: Britse eenheden veroveren de binnenste bergketens (Mount Tumbledown en Wireless Ridge) na hevige man-tegen-man-gevechten.
- 14 juni: De omsingelde Argentijnse troepen in Stanley hebben gebrek aan munitie en moraal; de Argentijnse generaal Mario Menéndez capituleert.
- 14 juni: Britse troepen trekken officieel Stanley binnen en herstellen het Britse bestuur.
- 17 juni: De Argentijnse dictator en president, generaal Leopoldo Galtieri, treedt gedwongen af na massale protesten in Buenos Aires.
- 20 juni: De Britten heroveren zonder verzet een kleine Argentijnse post op de Zuidelijke Sandwicheilanden, waarmee de vijandelijkheden definitief stoppen.
- Slagsaldo: De oorlog duurde exact 74 dagen en kostte het leven aan 649 Argentijnse militairen, 255 Britse militairen en 3 burgers.