Wereldwijd roken steeds minder mensen. Dat blijkt uit een nieuw rapport van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), waarin Nederland wordt genoemd als land dat het erg goed doet. Maar het doel van een afname in tabaksgebruik van 30 procent in 2025 wordt hoogstwaarschijnlijk niet gehaald. Tegelijkertijd blijft de tabakslobby haar invloed vergroten.
De WHO begint het rapport met een positieve noot: wereldwijd roken steeds minder mensen. In 2000 rookte nog bijna een derde van de wereldbevolking (32,7 procent).
Volgens de laatst beschikbare cijfers (uit 2022) rookt op dit moment een vijfde van alle mensen (20,9 procent, zo’n 1,25 miljard mensen). In 150 van de 165 landen in het onderzoek is het aantal rokers afgenomen.
De positieve boodschap die de WHO daarbij brengt, is: maatregelen helpen. De organisatie noemt Nederland en Brazilië als voorbeeld: die landen hebben het percentage rokers succesvol teruggedrongen door anti-rookmaatregelen door te voeren, zoals accijnsverhoging. In Nederland is het aantal rokers sinds 2010 met bijna 30 procent afgenomen. Brazilië heeft zelfs een afname van 35 procent bereikt.
Toch bereikt de wereld hiermee niet het doel dat de WHO had gesteld. In 2025 roken waarschijnlijk 25 procent minder mensen dan in 2010 – wat gelijkstaat aan 18,4 procent van de bevolking – in plaats van de 30 procent waar de WHO op hoopte.
Als rookgedrag op hetzelfde tempo afneemt als nu (met zo’n 0,3 tot 0,4 procent per jaar) zal het WHO-doel pas in 2029 bereikt worden.
Het succes in het tegengaan van roken verschilt per land en regio. Zuidoost-Azië kent op dit moment de meeste rokers (26,5 procent in 2022); Europa volgt op de tweede plek (met 25,3 procent). Alleen in Europa neemt dat aantal veel trager af. Daarom zal in 2030 volgens de WHO Europa het continent zijn met het hoogste percentage rokers.
Uit het WHO-rapport blijkt dat dat vooral komt door tabaksgebruik onder vrouwen in Europa. Hier roken veel meer vrouwen dan in andere regio’s (meer dan twee keer het gemiddelde). En dat aantal neemt veel langzamer af dan in andere werelddelen.
Volgens Miriam de Kleijn, die onderzoek deed naar genderverschillen in rookgedrag, komt dat door de grotere gelijkheid tussen mannen en vrouwen in Europa. In alle landen van de wereld roken mannen meer dan vrouwen. Maar hoe groter de gendergelijkheid in een land, hoe minder groot dat verschil is. “In landen met grote gendergelijkheid komt roken bijna even vaak voor onder vrouwen als onder mannen (vooral bij jongere rokers)”, zegt ze. “Omdat roken wordt geassocieerd met emancipatie en empowerment van vrouwen.”
De Kleijn verwacht dat in andere werelddelen de verhouding tussen mannen en vrouwen die roken ook gelijker zal worden. “Als gevolg van de inspanningen van de tabaksindustrie om meer vrouwen aan het roken te krijgen, en door veranderende gendernormen.”
Wanda de Kanter, longarts en voorzitter van Stichting Rookpreventie Jeugd, vindt het WHO-rapport te rooskleurig. Het rapport is volgens haar niet volledig, omdat niet alle landen zijn meegenomen in het onderzoek. Niet uit alle landen was namelijk genoeg data te verkrijgen.
“Hierdoor is het mogelijk dat we geen goed zicht hebben op de huidige groeimarkten: lageinkomenslanden waar de tabakslobby nu op inzet”, legt De Kanter uit. Ze wijst op de winsten uit sigaretten voor de tabaksindustrie, die nog steeds elk jaar opnieuw stegen.
Een andere reden dat het rapport volgens de Kanter een ‘vertekend beeld’ kan geven, is dat de WHO niet heeft gekeken naar vapes en e-sigaretten, waarvan het gebruik vooral veel voorkomt onder jongeren.
Het onderzoek keek naar tabaksproducten. In vapes zit geen tabak, maar wel nicotine. De WHO benoemt de opkomst van e-sigaretten wel, maar zegt dat er nog niet genoeg data beschikbaar is om daar al conclusies over te kunnen trekken.
Volgens De Kanter gaat dit juist over een groep die belangrijk is, omdat dit de rokers van de toekomst – of ‘de proefkonijnen van de tabaksindustrie’ – zijn. Uit een recent onderzoek van het Trimbos-instituut blijkt dat een vijfde van de Nederlandse jongeren in het afgelopen jaar heeft gevaped. En 69 procent van de kinderen die vapet, rookt nu ook sigaretten. “Er is een elektronische epidemie aan de gang.”
Dat is vooral erg omdat veel van deze kinderen niet waren begonnen met roken als vapes niet hadden bestaan, zegt De Kanter. “Door de smaakjes van vapes, door het gebrek aan handhaving en door reclamecampagnes heb je nu alweer een nieuwe generatie die straks rokers gaan zijn.”
Al tonen deze cijfers dus een positieve trend die naar verwachting doorzet, is de tabaksindustrie nog lang niet op sterven na dood, zegt De Kanter. “Dat is écht niet aan de hand. Ze floreren nog steeds en vinden zichzelf steeds opnieuw uit om mensen aan het roken te houden, met bijvoorbeeld vapes.”
In 2023 toonde een onderzoek nog aan dat inmenging in beleid door de tabaksindustrie over de hele wereld toeneemt. En dat terwijl uit onderzoek al jaren blijkt dat roken de nummer 1 te voorkomen oorzaak van ziekte en sterfte is.
Ook de WHO haalt uit naar de tabaksindustrie en -lobby. “Ik ben verbaasd over hoe ver de tabaksindustrie bereid is te gaan om winst na te streven ten koste van talloze levens”, zegt Ruediger Krech, directeur van de WHO-afdeling ter promotie van gezondheid. “We zien dat zodra een regering denkt dat ze de strijd tegen tabak heeft gewonnen, de tabaksindustrie de kans grijpt om het gezondheidsbeleid te manipuleren en hun dodelijke producten te verkopen.”
En de WHO geeft toe dat ‘er nog steeds veel werk aan de winkel is’. “De maatregelen die effectief zijn om tabaksgebruik terug te dringen zijn bekend”, aldus de organisatie. “Wanneer landen zich toewijden aan het beschermen van hun bevolking tegen tabak, zien we de resultaten terug in een gezondere bevolking.”
Onderzoeksmethode
De WHO maakt deze voorspellingen gebaseerd op questionnaires die in elk land werden uitgezet, over tabaksgebruik tussen 1990 en 2022. In totaal verstrekten 165 landen genoeg data. Samen zijn die 165 landen goed voor 85 procent van de lidstaten en voor 97 procent van de totale wereldbevolking.
De cijfers in dit artikel gaan over alle soorten tabaksgebruik: sigaretten, maar ook shisha, handgedraaide sigaretten en tabak waarbij geen rook vrijkomt, zoals snuiftabak. Het onderzoek kijkt niet naar producten als vapes, waar wel nicotine maar geen tabak in zit.
De WHO heeft voor dit onderzoek de wereld onderverdeeld in zes gebieden: Afrika, (Noord- en Zuid-)Amerika, Zuid-Oost Azië, Europa, het Midden-Oosten en Australazië.
Bron: https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/buitenland/artikel/5430770/roken-sigaretten-vapen-esigaretten-kanker-gezondheid-who-europa